Page 24 - Demo

22Diagrami kompozicional i vepr%u00ebs dramatikeDrama \nj%u00eb konflikt shum%u00eb i mpreht%u00eb dhe i nderlikuar midis dy v%u00ebllezerve.at%u00eb, t%u2019i zgjojm%u00eb interesin. Shkurt, intriga %u00ebsht%u00eb m%u00ebnyra si na serviret subjekti, n%u00eb cilin moment t%u00eb rrjedh%u00ebs s%u00eb ngjarjeve do t%u00eb filloj%u00eb intriga ose fabula, cilat personazhe do t%u00eb marrin pjes%u00eb, cilat skena do t%u00eb p%u00ebrfshihen dhe n%u00eb %u00e7far%u00eb rendi do t%u00eb jen%u00eb. ELEMENTET E KOMPOZICIONIT DRAMATURGJIKElementet kompozicionale jan%u00eb pikat kryesore t%u00eb kurb%u00ebs s%u00eb zhvillimit t%u00eb subjektit dramatik. N%u00eb t%u00ebr%u00ebsi ato jan%u00eb mb%u00ebshtetur n%u00eb analiz%u00ebn q%u00eb Aristoteli i ka b%u00ebr%u00eb tragjedis%u00eb s%u00eb Sofokliut %u201cEdipi Mbret%u201d,q%u00eb p%u00ebrb%u00ebn nj%u00eb shembull t%u00eb pakrahasuesh%u00ebm t%u00eb nd%u00ebrtimit t%u00eb struktur%u00ebs dramaturgjike. Ato jan%u00eb:Ekspozicioni, ku paraqitet gjith%u00e7ka q%u00eb ka nevoj%u00eb t%u00eb dij%u00eb publiku q%u00eb t%u00eb mund t%u00eb b%u00ebhet pjes%u00eb e subjektit t%u00eb dram%u00ebs. Na prezantohen personazhet kryesore, ngjarjet q%u00eb i paraprijn%u00eb fillimit t%u00eb veprimit, atmosfera, vendi i veprimit etj. Pika e lidhjes %u00ebsht%u00eb nj%u00eb moment q%u00eb sh%u00ebnon fillimin e konfliktit dhe mund t%u00eb jet%u00eb nj%u00eb incident q%u00eb duhet t%u00eb ndodh%u00eb patjet%u00ebr brenda pjes%u00ebs. Zhvillimi i konfliktit q%u00eb nxiton drejt pik%u00ebs s%u00eb kriz%u00ebs ose pik%u00ebs kulmore. Gjat%u00eb k%u00ebsaj kohe, personazhet kalojn%u00eb n%u00ebp%u00ebr nj%u00eb seri pengesash ose koklavitjesh, zbulimesh dhe rizbulimesh q%u00eb Aristoteli i quan peripeci. Pika kulmore %u00ebsht%u00eb pika ku konfliktet arrijn%u00eb kulmin.Zgjidhja p%u00ebrb%u00ebhet nga t%u00eb gjitha zhvillimet pas pik%u00ebs kulmore. K%u00ebto mund t%u00eb jen%u00eb momente optimiste ose pesimiste, sipas pjes%u00ebs dhe karakterit t%u00eb saj. KRYEFJALA DHE KALL%u00cbZUESI I DRAM%u00cbS: KONFLIKTI DRAMATIKN%u00ebse do t%u00eb na duhej t%u00eb nd%u00ebrtonim nj%u00eb gramatik%u00eb t%u00eb teatrit, kryefjala do t%u00eb ishin karakteret, q%u00eb paraqesin shqet%u00ebsime njer%u00ebzore. Por q%u00eb t%u00eb b%u00ebhet nj%u00eb pohim %u00ebsht%u00eb i domosdosh%u00ebm edhe kall%u00ebzuesi, folja. P%u00ebr analogji, edhe n%u00eb teat%u00ebr, q%u00eb t%u00eb p%u00ebrkufizohet, karakteri i personazhit ka nevoj%u00eb p%u00ebr nj%u00eb folje. N%u00eb teat%u00ebr, folja duhet t%u00eb jet%u00eb gjithmon%u00eb e diatez%u00ebs veprore. Folja veproj dhe shfaq n%u00eb teat%u00ebr p%u00ebrdoren p%u00ebr t%u00eb mish%u00ebruar nj%u00eb karakter nga aktori ose aktorja; gjithashtu ka dhe kuptimin %u201cb%u00ebj di%u00e7ka%u201d ose %u201cjam aktiv%u201d ndaj di%u00e7kaje. N%u00eb zem%u00ebr t%u00eb dram%u00ebs dhe teatrit q%u00ebndron veprimi. Karakteret n%u00eb teat%u00ebr veprojn%u00eb ose b%u00ebjn%u00eb di%u00e7ka. Ata nuk rrin%u00eb n%u00eb sken%u00eb si statuja. Gjithashtu, n%u00eb dram%u00eb, shkrimtari duhet t%u00eb gjej%u00eb mjete shpreh%u00ebse t%u00eb caktuara me an%u00eb t%u00eb t%u00eb cilave personazhi t%u00eb p%u00ebrballet me sfida. Kjo p%u00ebrballje, n%u00eb dram%u00eb, quhet konflikt. Konfliktet mund t%u00eb jen%u00eb t%u00eb shum%u00ebllojshme: nj%u00eb luft%u00eb p%u00ebr fron ose p%u00ebr pushtet, nj%u00eb luft%u00eb p%u00ebr t%u00eb fituar nj%u00eb person, nj%u00eb p%u00ebrplasje morale ose intelektuale. Kurse n%u00eb disa drama bashk%u00ebkohore, konflikti z%u00ebvend%u00ebsohet me di%u00e7ka t%u00eb ngjashme si%u00e7 %u00ebsht%u00eb tensioni dramatik. Asnj%u00eb dram%u00eb nuk b%u00ebn dot %u201cpa energjin%u00eb kinetike%u201d, %u201cpa fush%u00ebn magnetike%u201d, %u201cpa rrym%u00ebn elektrike\doni).P%u00ebr elementet e tjera q%u00eb p%u00ebrb%u00ebjn%u00eb dram%u00ebn, si: karakteret, gjuha, dialogu, atmosfera, stili, tema, ideja, do t%u00eb flasim n%u00eb m%u00ebsime t%u00eb tjera dhe n%u00eb procesin q%u00eb ka t%u00eb b%u00ebj%u00eb me pun%u00ebn ton%u00eb krijuese.